Młodszy futhark
Młodszy futhark to skandynawska, uproszczona odmiana pisma runicznego z 16 znakami, używana mniej więcej od 800 do 1100 roku. To pismo epoki wikingów i większości kamieni runicznych.
- #runy
- #historia run
- #elder-futhark
Pod koniec VIII wieku w Skandynawii liczba run zmalała z 24 do 16, choć język staronordycki miał więcej dźwięków niż wcześniej. W efekcie jedna runa musiała oznaczać kilka głosek — na przykład ta sama runa zapisywała dźwięki k i g.
Odmiany
Badacze wyróżniają dwie główne wersje:
- runy długogałązkowe (duńskie) — o pełniejszych kształtach, używane na kamieniach pamiątkowych,
- runy krótkogałązkowe (szwedzko-norweskie) — uproszczone, wygodniejsze do codziennego pisania.
Kamienie runiczne
Młodszym futharkiem zapisano większość z około 3000 skandynawskich kamieni runicznych, powstałych głównie w latach 950–1100. Najwięcej jest ich w Szwecji — sama prowincja Uppland ma ponad tysiąc. Na ich podstawie powstały też późniejsze średniowieczne runy, używane miejscami do XIV wieku i dłużej.
Znaczenie dla wróżb
Norweski i islandzki poemat runiczny opisują właśnie 16 run młodszego futharku. Dlatego dla ośmiu run starszego szeregu (m.in. Gebo, Wunjo i Dagaz) jedynym średniowiecznym tekstem jest poemat staroangielski. Współczesne zestawy wróżebne korzystają ze starszego futharku, a nie z młodszego. Ciekawostka: logo Bluetooth to bindruna z inicjałami Haralda Sinozębego zapisanymi młodszym futharkiem.
Porównanie obu szeregów zawiera artykuł co to są runy, a tabelę starszych run — przewodnik starszy futhark.